Józef Balsamo

Gilbert pozostał sam, całkiem sam na świecie, bo nikt nie jest bardziej samotny na świecie niż człowiek, który rozstał się ze swym ostatnim talarem, zwłaszcza jeśli ten ostatni talar był jedyną rzeczą jaką kiedykolwiek posiadał!

Piękny to i szlachetny zawód, w którym można wybierać między prawdziwą wiedzą, skromną i ofiarną, a bezczelną, pełną blichtru, ordynarną szarlatanerią. Jeśli kochasz prawdę, młodzieńcze, bądź lekarzem. Jeśli lubisz rozgłos, zrób się lekarzem.

Ale uświadamiając ludowi jego prawa, nie podżegaj go do zemsty. Jeśli kiedyś zacznie się mścić, sam się przerazisz jego odwetem.

Poruszę ziemię i bruki Paryża, będę nosił wodę, jeśli trzeba, lecz dojdę do celu lub umrę w drodze, a wtedy także osiągnę cel.

Szczęście składa się z zapachów, szmerów - mówił do siebie. - Otóż dźwięki i zapachy to rzeczy umowne. Kto ma prawo twierdzić, że cebula gorzej pachnie niż róża i że paw śpiewa nie tak ładnie jak słowik?

Pochwalam oszczędność - rzekł Balsamo. - Stanowi ona bogactwo biednych i mądrość bogatych.

Zdaje mi się, kiedy z tobą rozmawiam, że jestem w bogatym salonie, którego okiennice są zamknięte, a ja domyślam się jego bogactwa pomimo ciemności. Tylko od ciebie zależy, czy zechciałbyś wpuścić do naszej rozmowy promień światła, który by mnie oświecił.

Wzruszając ramionami król odpowiedział, że pani następczyni tronu jest jeszcze dzieckiem, a pan de Choiseul starym ministrem, że w konsekwencji tego nie istnieje niebezpieczeństwo, gdyż jedno nie potrafi pracować, a drugie nie będzie umiało się bawić.

Starzy i młodzi, wszyscy, ilu nas jest, podlegamy wyższemu prawu. Jednymi rządzą ludzie, drugimi zasady, a najsurowszymi panami nie zawsze są ci, co rozkazują lub smagają głosem czy ręką.

[...] nigdy nie uważałem, że wolność człowieka polega na tym, by robił co chce, lecz na tym, żeby żadna ludzka siła nie zmusiła go do robienia tego, czego nie chce.

Człowiek kierujący się sercem pozostaje w cieniu, modli się i żyje wspomnieniami.

Największym dobrem człowieka jest wolność. Najświętszym jego obowiązkiem jest ją zachować.