Bolszewizm wyrósł, ukształtował się i zahartował w długoletniej walce przeciwko drobnomieszczańskiej rewolucyjności, która trąci anarchizmem.
Jedynie ten rząd [rząd radziecki] może utworzyć komisję w celu przeprowadzenia wyczerpującego i publicznego dochodzenia w sprawie korniłowców, jak również we wszystkich innych, choćby wytoczonych przez burżuazję sprawach – i partia bolszewików ze swej strony wezwała by robotników do zupełnego posłuszeństwa tylko takiej komisji i do współdziałania z nią.
Aby zrozumieć rozwój, sukcesy i niebezpieczeństwa ruchu bolszewicko-komunistycznego, należy go rozumieć jako świecką religię społeczną i polityczną.
/Komunizm/ domaga się absolutnej dominacji nad każdą sferą życia — zarówno duchową, jak i świecką. Reżim sowiecki nie uważa się za jeden z wielu możliwych reżimów, ale za reżim oparty na określonej doktrynie, która odpowiada niezbędnemu rozwojowi społeczeństwa.
Bolszewizm zawsze podkreślał, że jego podstawowa doktryna, tak zwany materializm dialektyczny, który został przedstawiony w swojej oficjalnej, ostatecznej, obowiązującej formie przez samego Stalina, jest jedyną
prawdą o wszechświecie, ludziach, historii i społeczeństwie, i jako jedyny rozumie ich rozwój.
Bolszewicy uważają wszystkie inne doktryny i poglądy za błędy i herezje, które należy odrzucić i zwalczać, za przejawy przestarzałego porządku społecznego, który broni egoistycznej dominacji jednej klasy, za źródła uprzedzeń w opozycji do obiektywnej wiedzy naukowej.
Zaprzeczenie istnienia Boga jest podstawą bolszewizmu.
Wszystkie podstawowe doktryny bolszewickie zaczerpnięto z dzieł Karola Marksa i Fryderyka Engelsa. Bolszewizm twierdzi, że tylko on przedstawia właściwą interpretację i kontynuację marksizmu, klucz do właściwego zrozumienia wszechświata i historii.
W przeciwieństwie do umiarkowanych socjalistów, których atakują jako oportunistów i zdrajców, ponieważ akceptują pokojowy, stopniowy rozwój społeczeństwa, bolszewicy podkreślają konieczność przemocy. Twierdzą, że siła i przemoc były używane we wszystkich okresach historii do ustanawiania nowych porządków społecznych i dlatego jest niezbędna do przyspieszenia powstawania społeczeństw socjalistycznych i komunistycznych. W dyktaturze proletariatu siła i przemoc są używane nie z osobistych, subiektywnych powodów, ale w celu ułatwienia obiektywnych procesów społecznych.
Połączenie dialektycznie uzasadnionej, elastycznej polityki siły z jednej strony, a doktrynerskiego utopizmu z drugiej, wyjaśnia zarówno dwuznaczność, jak i cyniczną praktykę bolszewizmu w działaniu. Starzy członkowie partii nagle mogą zostać postawieni w roli zdrajców, jeśli nie podporządkują się zwycięskiemu kierownictwu lub jeśli ich potępienie wydaje się przydatne dla utrzymania i rozszerzenia władzy.
Podstawę i znaczenie bolszewizmu można w pełni zrozumieć tylko wtedy, gdy uświadomimy sobie, że jest on czymś więcej niż doktryną polityczną, ekonomiczną czy socjologiczną. Jest to także religia polityczna utrzymująca, że zna naturę wszechświata i społeczeństwa, zarówno pod względem struktury, jak i rozwoju.
Lenin doszedł do władzy po pierwsze dlatego, że uczynił swoją partię grupą zdyscyplinowaną i stosunkowo dobrze zorganizowaną; po drugie dlatego, że inne partie — zwłaszcza socjaliści rolni, tak zwani eserowcy, którzy mieli więcej zwolenników niż bolszewicy — nie mieli silnych przywódców ani konkretnego programu praktycznego; i po trzecie, ponieważ Leninowi i jego kolaborantom udało się dzięki propagandzie i innych taktykach sprawiać wrażenie, że spełnią życzenia mas.
Sprzeczność między teorią a rzeczywistością bolszewizmu — sprzeczność między propagandową deklarowaną wolnością a jej obecnym praktycznym zniszczeniem — wywodzi się z samej istoty bolszewizmu jako świeckiej pseudo religii politycznej, i jej błędnych idei człowieka, i społeczeństwa.
Bolszewizm ma swoje korzenie na Zachodzie. Punkt wyjścia i podstawę jego doktryny, marksizm, jeden z jego dwóch twórców, Fryderyk Engels, określił jako potomną filozofii niemieckiej, ekonomii angielskiej i socjologii francuskiej (socjalizm utopijny).